Een al te lange roede

Original Hildanus penis shortening device, from 1593De 49-jarige Erwin Kompanje is werkzaam als klinisch-ethicus van de afdeling Intensive Care van het Erasmus Medisch Centrum. In die functie buigt hij zich dagelijks over vragen als: Wat is hersendood? Wel of niet reanimeren? Behandeling voortzetten of staken? Ook zet hij medici en beleidsmakers aan tot genuanceerd denken over orgaandonatie, zijn specialisme. In zijn vrije tijd echter speurt hij in zestiende- en zeventiende-eeuwse medische boeken naar vergeten ontdekkingen. “Te vaak kom ik artikelen tegen in de moderne medische literatuur waarin ontdekkingen geclaimd worden die al eeuwen eerder gedaan zijn. Men schrijft elkaar klakkeloos over, zonder recht te doen aan de wegbereiders van de geneeskunde. Dat zet ik recht.”

Inmiddels heeft hij al een stevig oeuvre aan medisch-historische artikelen op zijn naam staan. Zo eerde hij de chirurg Abraham Cyprianus die in 1694 te Franeker een vrouw na een zwangerschap van twintig maanden middels een buiksnede op de keukentafel verloste van een dode foetus. En wat te denken van Kompanjes ontdekking van een onmiskenbaar geval van migraine-zonder-hoofdpijn veroorzaakt door het eten van aardbeien, in 1627 beschreven door de beroemde Duitse medicus Guilhelmus Fabricius Hildanus (1560-1634), lang voordat men het bestaan van deze allergie onderkende. Binnenkort publiceert hij hierover in het toonaangevende vakblad Headache.

Het werk van Hildanus is een onuitputtelijke bron voor Kompanje, met name de zesdelige Centuriae waarin de oude chirurgijn zeshonderd medische gevalsbeschrijvingen optekende. Het tot dusverre opmerkelijkste geval ontdekte Kompanje in deel zes, observatie 61: ‘Pijn en onvrugtbaarheid veroorzaakt door een al te groote lengte der Roede’. Hierin verhaalt Hildanus over een jonge, getrouwde vrouw uit Keulen die in 1593 leed aan onvruchtbaarheid en een smerige ontsteking van de baarmoedermond.

Na omzichtig vragen werd duidelijk ‘ … dat d’onmatige lengte van ’er Mans Roede in d’omhelzinge niet alleen haar geweldige pijn deed, maar dat zij lang na de verzameling noch dezelfde gevoelde; ja dat haare schamele delen daar tekens van droegen.’ Hildanus schreef enige kruidensmeerseltjes tegen de ontsteking voor en raadde aan dat zij zich voor een tijd aan ‘haares Mans gezelschap en omhelzing moest onttrekken’. De vrouw genas maar zag de komst van het zwaar geschapen lid van haar man met angst en beven tegemoet. Hierop fabriceerde Hildanus een opmerkelijk eenvoudig hulpmiddel: een schildje van kurk, bekleed met wol en linnen, met een gat in het midden voor de penis, dat de man ‘ten strijde trekkende’ moest voorbinden. De dikte van het schild voorkwam al te diepe penetratie: ‘… de kunst was goed, ook gevoelde zij geen pijn, zij vond er wel smaak in …’. Weldra beviel zij van een gezonde dochter.Replica of Hildanus\' penis shortening device made by Dr Kompanje

Om de penisverkorter van Hildanus aan de vergetelheid te onttrekken, publiceerde Kompanje zijn vondst in het wetenschappelijke tijdschrift Archives of Sexual Behavior. Hierin pleit hij op ethische gronden (het voorkomen van leed) voor het gebruik van het 400 jaar oude hulpmiddel in de medische praktijk van vandaag. Op de vraag of hij al reacties heeft ontvangen, zegt Kompanje: “De Archives plaatste een ingezonden brief over een nog oudere penisverkorter – gemaakt voor een ezel – levendig beschreven door de dertiende-eeuwse Perzisch/Turkse filosoof en dichter Rumi.”

Inmiddels heeft Erwin Kompanje uit kurk een ‘Hildanus penisverkorter’ gesneden en bekleed met een stukje schapenvacht. De perfecte replica is beschikbaar voor onderzoek.

© Kees Moeliker

[dit stukje werd gepubliceerd op de Achterpagina van NRC Handelsblad op 1 april 2008; veel lezers dachten dat het een grap was]

One thought on “Een al te lange roede

  1. Pingback: Possibly an announcement about possibly related posts « Laika’s MedLibLog

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s