Zaadverspilling

Zondag 9 oktober 2016 sprak ik een column uit in het radio 1 programma Vroege Vogels. Dit is de uitgeschreven tekst van de column: [beluisteren (en lezen) kan (ook) hier]

De kranten stonden er afgelopen week vol mee: ‘De mens zal niet ouder worden dan 115 jaar’. Deze wijsheid is gebaseerd op een onderzoek dat drie Amerikaanse verouderingsbiologen wereldkundig maakten in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Nature. Helaas bleek het onderzoek getalsmatig te rammelen en werd de geclaimde ‘rem op de onsterfelijkheid’ als ongefundeerd terzijde geschoven. Ik zeg met nadruk helaas, want ik vond het wel een geruststellende gedachte dat we een maximale levensduur hebben. Toevallig precies vandaag heb ik de leeftijd van 56 bereikt, en dat zou betekenen dat ik nu in het ideale geval op de helft ben. Afgezien van het ongemak dat ik er ’s nachts uit moet om te plassen en aan mijn multifocale bril merk ik nog niks van de aftakeling. Ik ga voor die 115 jaar, maar meer ook niet.

Onsterfelijkheid zou ook een ramp voor onze planeet zijn en gezien onze formidabele voorplantingscapaciteit ook volstrekt nutteloos. Neem Moulay Ismael de Bloeddorstige, de Keizer van Marokko, die tussen 1672 en 1727 – in tweeëndertig vruchtbare jaren – 1171 kinderen verwekte. Het is laatst nog eens nagerekend en het kan: met in al die jaren slechts één keer per dag seks en een harem van niet meer dan 65 vrouwen. Zelf heb ik tussen mijn 36e en 51e levensjaar drie nakomelingen aan de wereldbevolking toegevoegd, en in verre warme landen wordt ik nog wel eens met papi, papi nageroepen. Verder dan dat schop ik het niet.

In het gewervelde dierenrijk is er zeker een die de Galapagos_Tortoise_Mating.jpgprestatie van Moulay Ismael benadert: de oeroude reuzenschildpad Diego. Hij zorgde er eigenhandig voor dat zijn soort (Chelonoidis hoodensis) niet uitstierf. Toen er nog maar twaalf vrouwtjes en twee uitgebluste mannetjes over waren, neukte hij zich suf. Van de 2000 die er nu weer zijn, is hij van 800 de vader. Dat is veertig procent.

Het gaat ook weleens mis. Neem een andere Galapagosschildpad (Chelonoidis nigra) die gedurende het grootste deel van de vorige eeuw in eenzaamheid in een krater op het eiland Pinzon leefde. Hij probeerde zijn leven lang nageslacht te verwekken bij een schildpadvormig rotsblok. Het arme dier kreeg de bijnaam Onan – naar de zaadverspiller uit het Bijbelboek Genesis (38: 9). Gelukkig dat wij altijd kunnen terugvallen op miljarden medemensen of op de opblaaspop.

Bronnen staan aanklikbaar in de tekst.

 

De Ig Nobelprijzen van 2016

the-2016-ig-nobel-prizeIn de nacht van donderdag op vrijdag 22/23 september 2016 zijn in het Sanders Theater van de Harvard Universiteit in de Verenigde Staten de tien nieuwe Ig Nobelprijzen uitreikt aan wetenschappers die met hun werk ‘mensen eerst aan het lachen maken en daarna aan het denken zetten’. Het was de 26e keer dat de Ig Nobelprijzen zijn uitgereikt. Dit jaar werd een in Nederland werkende Belg bekroond: forensisch-psycholoog Bruno Verschuere (Universiteit van Amsterdam) ontving, samen met zijn mede-onderzoekers Evelyne Debey, Maarten De Schryver, Gordon D. Logan en Kristina Suchotzki, de Ig Nobel Psychologieprijs voor onderzoek naar de relatie tussen liegen en leeftijd.

In de nu 26 jarige Ig Nobel geschiedenis, met 260 prijzen, zijn Nederlanders dertien keer bekroond.

Voor een overzicht van alle Ig Nobelprijswinnaars sinds 1991, klik hier.

De prijzen werden uitgereikt door de (echte) Nobelprijswinnaars Eric Maskin (Economie, 2007), Rich Roberts (fysiologie/geneeskunde, 1993) en Roy Glauber (natuurkunde, 2005)

Dit zijn de winnaars van 2016, en de categorieën waarin de prijzen zijn gevallen:

Ig Nobel Voortplantingsprijs 2016 [Egypte]

the_underpant_worn_by_the_rat_webAhmet Shafik (1933-2007)

‘voor het testen van het effect van het dragen van polyester, katoenen en wollen broeken op het seksleven van ratten, en voor het uitvoeren van vergelijkbare experimenten op mannen van de menselijke soort.’

Referentie: “Effect of Different Types of Textiles on Sexual Activity. Experimental study,” Ahmed Shafik – European Urology, vol. 24, no. 3, 1993, pp. 375-80

Referentie: “Contraceptive Efficacy of Polyester-Induced Azoospermia in Normal Men,” Ahmed Shafik, Contraception, vol. 45, 1992, pp. 439-451 [PDF: shafik_1992]

rocks-textureIg Nobel Economieprijs 2016 [Nieuw-Zeeland, Verenigd Koninkrijk]

Mark Avis, Sarah Forbes en Shelagh Ferguson

‘voor het vaststellen van de persoonlijkheden van stenen vanuit het perspectief van sales & marketing.’

Referentie: “The Brand Personality of Rocks: A Critical Evaluation of a Brand Personality Scale,” Mark Avis, Sarah Forbes & Shelagh Ferguson – Marketing Theory, vol. 14, no. 4, 2014, pp. 451-475.


graflibel_webIg Nobel Natuurkundeprijs [Hongarije, Spanje, Zweden, Zwitserland

Gábor Horváth, Miklós Blahó, György Kriska, Ramón Hegedüs, Balázs Gerics, Róbert Farkas, Susanne Åkesson, Péter Malik en Hansruedi Wildermuth

‘voor de ontdekking dat witte paarden paardenvlieg-vrij blijven, en voor de ontdekking waarom libellen onweerstaanbaar worden aangetrokken door zwarte grafstenen.’

Referentie: “An Unexpected Advantage of Whiteness in Horses: The Most Horsefly-Proof Horse Has a Depolarizing White Coat,” Gábor Horváth, Miklós Blahó, György Kriska, Ramón Hegedüs, Balázs Gerics, Róbert Farkas & Susanne Åkesson – Proceedings of the Royal Society B, vol. 277 no. 1688, pp. June 2010, pp. 1643-1650.

Referentie: “Ecological Traps for Dragonflies in a Cemetery: The Attraction of Sympetrum species (Odonata: Libellulidae) by Horizontally Polarizing Black Grave-Stones,” Gábor Horváth, Péter Malik, György Kriska & Hansruedi Wildermuth – Freshwater Biology, vol. 52, vol. 9, September 2007, pp. 1700-9.

logo-volkswagenIg Nobel Scheikundeprijs 2016 [Duitsland]

Volkswagen,

‘voor het oplossen van buitensporig vervuilende emissies van auto’s door het automatisch, elektromagnetisch produceren van minder uitstoot telkens wanneer auto’s getest worden.’

Referentie: “EPA, California Notify Volkswagen of Clean Air Act Violations” – U.S. Environmental Protection Agency news release, September 18, 2015.

itch-relief-2016Ig Nobel Geneeskundeprijs 2016 [Duitsland]

Christoph Helmchen, Carina Palzer, Thomas F. Münte, Silke Anders en Andreas Sprenger,

‘voor het ontdekken dat wanneer je jeuk hebt aan de linkerkant van je lichaam, je het kan verlichten door in een spiegel te kijken en (dan) aan de rechterkant van je lichaam te krabben (en andersom).’

Referentie: “Itch Relief by Mirror Scratching. A Psychophysical Study,” Christoph Helmchen, Carina Palzer, Thomas F. Münte, Silke Anders & Andreas Sprenger – PLoS ONE, vol. 8, no 12, December 26, 2013, e82756.

pinocchioIg Nobel Psychologieprijs 2016 [België, Nederland, Duitsland, Canada, Verenigde Staten] 

Evelyne Debey, Maarten De Schryver, Gordon D. Logan, Kristina Suchotzki en Bruno Verschuere,

‘voor het vragen aan duizend leugenaars hoe vaak zij liegen, en voor het beslissen of ze die antwoorden geloven.’

Referentie: “From Junior to Senior Pinocchio: A Cross-Sectional Lifespan Investigation of Deception,” Evelyne Debey, Maarten De Schryver, Gordon D. Logan, Kristina Suchotzki & Bruno Verschuere – Acta Psychologica, vol. 160, 2015, pp. 58-68.

chopraIg Nobel Vredesprijs 2016 [Canada, Verenigde Staten]

Gordon Pennycook, James Allan Cheyne, Nathaniel Barr, Derek J. Koehler en Jonathan A. Fugelsang

‘voor hun wetenschappelijke studie, getiteld “On the Reception and Detection of Pseudo-Profound Bullshit” (Over de receptie en detectie van pseudo-diepzinnigheid).’

Referentie: “On the Reception and Detection of Pseudo-Profound Bullshit,” Gordon Pennycook, James Allan Cheyne, Nathaniel Barr, Derek J. Koehler, and Jonathan A. Fugelsang – Judgment and Decision Making, Vol. 10, No. 6, November 2015, pp. 549–563.

bullshit

Ig Nobel Biologieprijs [Verenigd Koninkrijk]
Gezamenlijk uitgereikt aan Charles Foster ‘voor het op verschilleBeing-a-Beast-BOOK.jpgnde momenten in de vrije natuur leven als een das, otter, hert, vos en vogel’; en aan Thomas Thwaites ‘voor het creëren van prothetischgoatman-booke uitbreidingen van zijn ledematen zodat hij kan bewegen als en leven in gezelschap van berggeiten.’

Referentie: GoatMan; How I Took a Holiday from Being Human – Thomas Thwaites, Princeton Architectural Press, 2016, ISBN 978-1616894054.

Referentie: Being a Beast – Charles Foster, Profile Books, 2016, ISBN 978-1781255346.

Het ‘kostuum’ van Thomas Thwaites is van 5 oktober 2016 t/m 8 januari 2017 te zien in Het Nieuwe Instituut (Rotterdam) in de tentoonstelling ‘Platform – Body/Space‘.

Ig Nobel Literatuurprijs 2016 [Zweden]

de_vliegenval_boekFredrik Sjöberg,

‘voor zijn driedelige autobiografische werk over de geneugten van het verzamelen van dode vliegen, en van vliegen die nog niet dood zijn.’

Referentie: De Vliegenval is het eerste deel van Fredrik Sjöbergs autobiografische trilogie “En Flugsamlares Vag” (Het pad van een vliegenverzamelaar / The Path of a Fly Collector), en de eerste die in verschillende talen vertaald is [The Fly Trap – Pantheon Books, 2015, ISBN 978-1101870150; De Vliegenval – Ad. Donker, Rotterdam, 2014, ISBN 978-9061006909]

Ig Nobel Perceptieprijs 2016 [Japan]

Atsuki Higashiyama en Kohei Adachi,

‘voor het onderzoeken of dingen er anders uitzien als je voorover buigt en er tussen je benen door naar kijkt.’

Referentie: “Perceived size and Perceived Distance of Targets Viewed From Between the Legs: Evidence for Proprioceptive Theory,” Atsuki Higashiyama & Kohei Adachi – Vision Research, vol. 46, no. 23, November 2006, pp. 3961-76.

Algemene informatie over de Ig Nobelprijs: www.improbable.com

Rotterdamse natuurvorsers

Essay_Roterodamum_2_2015Woensdag 6 januari 2016 werd het tweede Essay Roterodamum gepresenteerd in het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. De Stichting Historische Publicaties Roterodamum, initiatiefnemer en uitgever van de essayreeks, verleende mij de eervolle opdracht het te schrijven. Het 60 pagina’s tellende en mooi vormgegeven boekje is getiteld ‘Rotterdamse Natuurvorsers’. Ik schreef er de volgende ‘disclamer’ boven, want ik ben geen historicus:

Dit essay gaat over Rotterdamse natuurvorsers en natuurvorsen in Rotterdam. Het heeft een autobiografisch karakter en is daardoor beslist geen allesomvattend geschiedkundig overzicht van iedereen die in en om Rotterdam bij natuuronderzoek betrokken is of was. Het geheel is een samenraapsel dat slechts twee verbindende elementen kent: verwondering en bewondering voor de natuur en mijn eigen interesses en belevenissen.

De presentatie van het essay werd ingeleid door een van de redactieleden, Matthijs Dicke. Van hem zijn de volgende (lovende) woorden:

… dit is het tweede essay in onze nieuwe, nog jonge reeks. Ik denk dat het een meer dan geslaagde opvolger is van het eerste essay van Henk Hofland dat in het najaar van 2014 verscheen. Net als Hoflands herinneringen aan zijn Rotterdamse jeugdjaren, beantwoordt jouw autobiografische verhaal eveneens aan de wens van onze stichting om een beeld te geven van de beleving van de stad in historisch perspectief. Je schrijft over je vroege kennismaking met het vak biologie en met de stadsnatuur van Rotterdam. Zonder dat je het verhaal strikt chronologisch hebt opgebouwd, volgen we je eigenlijk stapje voor stapje in je ontwikkeling als lokale natuurvorser. Dit verhaal verrijk jevoortdurend met verwijzingen naar geestverwante personen, of het nu gaat om wetenschappers van lang geleden die jou inspireerden of juist om nabije vrienden met wie jij je lange ontdekkingstocht tot op de dag van vandaag hebt gemaakt en beleefd. Dit levert een prachtig, afwisselend, gelaagd verhaal op.

Zo passeren bijvoorbeeld je eerste schelpenverzameling waarover je een brief schrijft aan Donald Duck en een expeditie op de Bergse Plassen waar jij als tiener in 1973 samen met je vogelvriend Michiel Hendriks de eerste Nijlgans van Rotterdam ontdekt. Je beschrijft verschillende Rotterdamse biologen die je voorgingen, onder wie Anton van Deinse, in wie jij jezelf enigszins herkent omdat hij veel publiceerde en omdat hij – zoals je schrijft – oog heeft voor het ongewone. Je schrijft dit alles in een mild-wetenschappelijke, toegankelijke en tegelijkertijd droogkomische stijl, die we van jou kennen.

Het mooie van het essay is dat we jou als persoon, met je bijzondere passie en fascinaties voor jouw vak beter leren kennen en dat je tegelijkertijd een beeld geeft van Rotterdam als natuurhistorisch decor dat altijd in beweging is en dus ook altijd actueel, relevant en urgent is. Het essay gelezen hebbend – het privilege van de redacteur – zal ik voorgoed anders naar de stad kijken. En ik ben ervan overtuigd dat alle Rotterdammers die het gaan lezen dat het komend jaar ook zullen doen. Hulde en duizendmaal dank, ook namens mijn mederedacteuren Arij de Boode, Els van den Bent en Nelleke Noordervliet, die de eerste versie eveneens met veel plezier hebben gelezen.

De eerste exemplaren werden door de uitgever op mijn verzoek aangeboden aan Kees Heij (die mij op het juiste moment omstreeks 1970 in aanraking bracht met de natuurhistorie) en Ferry van Jaarsveld (22), veelbelovend preparateur en de jongste vrijwilliger van het Natuurhistorisch Museum. De aanwezigen ontvingen allemaal een exemplaar van het essay.

De avond eindigde met een traditionele signeersessie:

De auteur signeert het exemplaar van Erwin Kompanje.

De auteur (rechts) signeert het exemplaar van Erwin Kompanje (links).

Essay Roterodamum 2 is (beperkt) verkrijgbaar: voor Euro 9,90 in de winkel van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. Leden van Historisch Genootschap Roterodamum hebben een (automatisch) abonnement. Essay nummer 1 verscheen in 2014 en werd geschreven door Henk Hofland.

Today is my TED talk

Today, Thursday 28 February 2013 is my talk at TED2013. I am scheduled to speak in session 9 ‘Indelicate conversations’ from 14.15h onwards (for 12 minutes). My topic is ‘How a dead duck changed my life‘ and I even have some fresh necrophilia news. It still feels a bit unreal, but my badge tells me it is true: I will speak at TED.

TED2013Badge

Een stervende bultrug op het strand, is dat zielig?

De laatste populatieschatting van de bultrug (Megaptera novaeangliae) komt uit op een aantal van 60.000, waarvan een dikke 11.000 (PDF) in de noordelijke Atlantische Oceaan. Dat is een mooi aantal voor een groot zeezoogdier en reden voor de IUCN om de soort de status ‘least concern‘ te geven: geen reden tot zorg (voor uitsterven). Van die gezonde populatie van 60.000 bultruggen gaan er ook exemplaren dood. Zo gaat dat. Ze sterven van ouderdom, aan ziekten, door ongelukken, noem maar op. Ze blazen kun laatste adem uit en zinken naar de zeebodem, waar de kadavers een rijk substraat vormen voor ander leven. Niemand ziet dat, niemand vindt dat zielig.

Soms verdwalen bultruggen, ze zijn dan meestal al ziek of zwak. Hun leefgebied is diep water, open zee. In de ondiepe Noordzee, een fuik met als enige zuidelijke uitweg het Nauw van Calais, is de kans groot ze stranden, op het strand, op een zandbank of in een andere ondiepte. Potvissen, vinvissen, bulruggen en andere grote zeezoogdieren die in onze kustwateren terechtkomen, eindigen meestal dood op het strand (en vervolgens als skelet in een natuurhistorisch museum). De een spoelt dood aan, de ander levend, maar het einde – de dood –  is onherroepelijk. Is dat zielig?

Wanneer een walvis voor de ogen van mensen en televisiecamera’s sterft, ontstaat de drang om te helpen, om in te grijpen, om de walvis te redden van de dood. Het is natuurlijk ook zielig zo’n hulpeloos dier, zeker als het oog van de arme walvis je hoopvol aankijkt. Met emotie als belangrijkste drijfveer wordt er met man en macht aan het 20.000 kilo zware dier getrokken, in de hoop dat hij weer doorzwemt. En dan? Slaat hij bij wijze van laatste groet met zijn staart, pinken de redders een traantje weg, en kiest hij het ruime sop? Nee, de kans is groot dat het zieke, verzwakte dier alsnog sterft, opnieuw aanspoelt of naar de zeebodem zinkt. In het laatste geval ziet niemand dat, en vindt niemand het zielig.

Het verhaal van de Texelse bultrug is vergelijkbaar met het verhaal Morgan de orka en Happy Feet de pinguïn. Ze waren beter af geweest als ze met rust gelaten waren.

Dead Duck Day 2011: een verslag

Dead Duck Day 2011 vond plaats bij mooi weer en in aanwezigheid van ruim dertig eendenliefhebbers en andere belangstellenden. Een deel kwam zelfs van buiten Rotterdam. Dank aan alle aanwezigen! Het was de zestiende keer dat de dramatische dood van de wilde eend die in de literatuur te boek staat als het eerste slachtoffer van homoseksuele necrofilie bij die soort, werd herdacht op de plaats waar het allemaal gebeurde op 5 juni 1995, om 17.55 uur: onder de glazen noordgevel van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam. [Lees hier meer over de geschiedenis van Dead Duck Day.]

In een kort moment van bezinning werden de miljarden vogels herdacht die in het afgelopen jaar wereldwijd tegen glas om het leven zijn gekomen. Daarna las ik een passage voor uit het boek ‘Genot als kompasvan David J. Linden (Uitgeverij Nieuwezijds, ISBN 978 90 5712 314 6, vertaling van ‘The Compass of PleasureViking, New York 2011) die geïnspireerd was door mijn publicatie over het voorval van 5 juni 1995:

 … In het licht van al deze bevindingen gaat onze conclusie een beetje tegen onze intuitie in. De mens is seksueel niet uniek vanwege kinky of verboden gedrag – die dingen komen ook vaak voor bij onze verwanten onder de zoogdieren. Het is eerder ons conventionele voortplantingsgedrag dat volledig verschilt van dat van andere dieren.

Toen was het tijd voor (het voorlezen van) de traditionele boodschap van een vooraanstaande (eenden)onderzoeker. Dit jaar was dat Patricia Brennan, van de University of Massachussetts in Amherst, USA. Zij was de eerste die de functionele anantomie van de geslachtsorganen van eenden helder in beeld bracht in een serie recente publicaties in PLoS One, Journal of Avian Biology en Proc. Royal Society B. Hier is haar DDD-message:

Dear Dead Duck Day Friends — I am really glad to have the opportunity to send a message to celebrate this momentous occasion. Since I began working on waterfowl a few years ago, I realized the importance of the original observation and report that prompted this celebration, namely that it made my research on genital evolution appear downright mainstream.  Although I know that I have shocked some people with my reports on the nuances of duck genitalia wars, there is no way that I could top the homosexual necrophilia report. I thank Kees then for showing that no matter how crazy my papers may seem, there is already someone way crazier out there.

I will happily attest that there is a something wonderful about working with the dark side of duck sex life:  People love the stuff.  I had no idea that putting together ducks and sex would be so incredibly popular.  In addition to the typical requests for reprints, photographs, interviews and comments, perhaps most amazing has been the popularity of the videos we posted in You Tube.  For those of you who have not yet seen them they show the explosive eversion of duck penises, which evert at speeds of over 1.3 m/s.  The videos are very graphic and incredibly cool. [watch here and here]  So far the videos have been watched by almost 500,000 people.

Perhaps ‘DuckLover55’ has watched 100,000 of those, but all the same I feel very privileged to have the chance of reaching the general public in such numbers to remind them that nature can be amazing and nasty all at the same time.  The way I see it, if I manage to get people interested in evolution and its often horrific consequences, then I have done my job. Dead Duck Day celebrates this same idea: shocking consequences of evolution are memorable and people become immediately interested.

I am thrilled to join your celebration from afar.

Patty Brennan, June 5, 2011

Na de korte ceremonie genoten veertien liefhebbers van het gezamenlijke traditionele ‘zes-gangen-eendenmenu’ bij het nabij gelegen restaurant Tai Wu.

Leslie ‘Nice Beaver’ Nielsen (1926-2010)

The American actor Leslie Nielsen died yesterday at the age of 84. I will always remember him because he truly promoted beaver taxidermy, in the movie ‘The Naked Gun‘ (1988):

‘Nice beaver!’ ‘Thank you. I just had it stuffed.’

Here is the legendary scene: