De huisbioloog (Atlas – Radio 1), zondag 29 maart 2009

In uitzending 31 van ATLAS (Radio 1, zondag 29 maart 2009, 18.15-20.30 uur) spreek ik in mijn rubriek ‘de huisbioloog’ (rond 19.50 uur) over:

Er spoelen steeds meer verminkte bruinvissen aan langs de Nederlandse kust. Het gaat in bijna de helft van de gevallen om verdronken exemplaren die in netten van Noordzeevissers terecht komen zijn. Vaak zijn ze door de vissers – om ze uit de netten te halen – aan flarden gesneden. De laatste weken spoelden zelfs lossen vinnen en flippers aan. Dit probleem wordt momenteel diepgaand onderzocht. Er zijn aanwijzingen dat de ‘staand want visserij’ de oorzaak is. Steeds meer vissers gebruiken niet langer sleepnetten, maar zogenaamd staand want: netten die vanaf schepen verticaal in het water hangen. Vissen blijven erin steken met hun kieuwen. Dit type netten voorkomt bijvangst van bodemdieren en te kleine vissen, en wordt daarom als duurzaam gezien. Het grote nadeel is echter de mogelijke bijvangst van zeezoogdieren, zoals bruinvissen.

Na het verdwijnen van de bruinvis in de jaren zestig van de vorige eeuw, is sinds 1990 het aantal in de Nederlandse wateren sterk toegenomen. Het gaat dus weer goed met de bruinvis, maar nu loert er opnieuw gevaar. Vroeger kwamen er ook bruinvissen in visnetten om het leven, en een studie uit 1998 toonde aan dat Nederlandse vissers ‘patent hadden’ op het mutileren van bijvangsten: er werden tussen 1934 en 1936 24 bruinvissen met abnormaal uitgegroeide staartflippers gevonden. Het ging hierbij om regeneratie van door vissers afgesneden staarten waarbij soms hele lange lintstaarten ontstonden.

Het Dode Dier van de Week is de ortolaan (Emberiza hortulana). Deze zangvogel, een gors, is uitgestorven in Nederland. Tot circa 1980 broedde hij nog met een kleine 150 paren in kleinschalige droge akkergebieden in het oosten van het land. Een eeuw geleden waren dat er nog 5000. Intensivering en schaalvergroting van de landbouw – afbraak van het kleinschalige cultuurlandschap – hebben de ortolaan uit Nederland verdreven.

Als lid van het actiecomité ‘Llink moet blijven’ heb ik een opgezette ortolaan uit de collectie van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam gepakt en voor de camera gezegd: “De ortolaan is uitgestorven als broedvogel in Nederland. Ook Llink dreigt uit te sterven. Dat mag niet gebeuren. Er moet meer biodiversiteit in het Nederlandse Omroepbestel komen! Llink moet blijven.” Ik neem de ortolaan mee (en zal mijn oproep herhalen!)

Onwaarschijnlijk Onderzoek – Onderzoekers in de Verenigde Staten hebben ontdekt dat haringen enorme, georganiseerde scholen vormen, voordat ze gezamenlijk naar hun paaiplaatsen zwemmen om te paren: als er binnen vijf vierkante meter water meer dan één haring zwemt, komen de vissen nog dichter naar elkaar toe. Daarna gaat het snel: de groepen vissen worden tien tot dertig meter dik en organiseren zich sneller dan voor mogelijk werd gehouden.

De onderzoekers gingen voorbij aan een klassiek Onwaarschijnlijk Onderzoek dat aantoonde  haringen in scholen met elkaar communiceren door het laten van winden. Dat werd al in 2003 gepubliceerd door Magnus Wahlberg en Håkan Westerberg: ‘Sounds Produced by Herring (Clupea harengus) Bubble Release’ in Aquatic Living Resources 16: 271-275.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s